Sheria mpya ya michezo ya kubahatisha nchini Nigeria, ijulikanayo kama Central Gaming Bill (CGB), imeleta mvutano mkubwa kati ya mamlaka za serikali kuu na zile za majimbo. Sheria hii inalenga kuunda mfumo wa udhibiti wa shirikisho, ikichukua nafasi ya sheria zilizopo za majimbo na kushughulikia michezo yote ya kubahatisha nchini.
Muhtasari wa Sheria ya Central Gaming Bill
Sheria ya Central Gaming Bill (CGB) ya mwaka 2025 inalenga kuunda mfumo wa pamoja wa udhibiti wa michezo ya kubahatisha kwa ngazi ya shirikisho. Ikiwa imepita hatua ya tatu ya kusomwa katika Bunge la Taifa la Nigeria, sheria hii inalenga kufuta Sheria ya Bahati Nasibu ya Kitaifa ya mwaka 2005 pamoja na marekebisho yake ya mwaka 2017.
Mojawapo ya malengo makuu ya sheria hii ni kuanzisha Tume ya Kitaifa ya Michezo ya Kubahatisha, yenye mamlaka ya kutoa na kufuta leseni za michezo yote ya kubahatisha, kuanzia ile ya mtandaoni, bahati nasibu, hadi ile ya ardhi.
Mgogoro wa Mamlaka Kati ya Shirikisho na Majimbo
Sheria ya CGB imeibua maswali makubwa kuhusu mamlaka ya kikatiba juu ya udhibiti wa michezo ya kubahatisha. Hapo awali, majimbo kama Lagos na Oyo yamekuwa yakisimamia udhibiti wa michezo ya kubahatisha, kufuatia ukweli kwamba katiba ya Nigeria ya mwaka 1999 haijataja udhibiti wa michezo ya kubahatisha kwenye orodha ya mamlaka ya kipekee ya serikali kuu.
Mnamo Novemba 2024, Mahakama Kuu ya Nigeria ilibatilisha Sheria ya Bahati Nasibu ya Kitaifa ya mwaka 2005, ikitoa hakikisho kwamba majimbo pekee yana mamlaka ya kusimamia michezo ya kubahatisha kwenye maeneo yao. Licha ya uamuzi huu, sheria ya CGB inalenga kubadilisha hali hii na kurejesha mamlaka katika ngazi ya shirikisho, jambo ambalo limekumbana na upinzani wa kisheria na kikatiba kutoka kwa majimbo.
Upinzani kutoka kwa Wasimamizi wa Michezo ya Majimbo
Shirikisho la Wasimamizi wa Michezo ya Kubahatisha wa Majimbo ya Nigeria (FSGRN), linalowakilisha maslahi ya udhibiti wa serikali za majimbo, limekosoa vikali sheria hii. Hoja zao kuu ni pamoja na:
- Kuvuka Mipaka ya Katiba: FSGRN inadai kuwa sheria hii inakiuka katiba ya mwaka 1999 ya Nigeria na kupuuza uamuzi wa Mahakama Kuu.
- Kupuuza Misingi ya Kisheria: Wasimamizi hawa wanaamini kuwa sheria hii inapuuza mamlaka ya mahakama, jambo linaloweza kuanzisha mtindo hatari wa kupuuza uamuzi wa mahakama.
- Kutoeleweka kwa Udhibiti: Sheria hii inaleta mkanganyiko kwa wawekezaji na washirika kwenye sekta ya michezo ya kubahatisha, hasa kutokana na kufutwa kwa mifumo ya sasa ya majimbo.
Madhara Makubwa ya Sheria ya CGB
Licha ya nia ya serikali kuu kuuleta mfumo wa udhibiti wa pamoja kwa lengo la kuongeza mapato, wachambuzi wanasema kuwa CGB inaweza kusababisha matatizo yafuatayo:
- Kuvuruga uwekezaji na kuondoa imani kwa wawekezaji wa ndani na wa kimataifa.
- Kusababisha migogoro zaidi ya kisheria kati ya shirikisho na majimbo.
- Kudhuru mfumo wa sasa wa udhibiti wa michezo ulioimarika katika baadhi ya majimbo kama Lagos.
Sheria hii pia inazingatiwa kama njia ya serikali kuu kujibu msururu wa maamuzi ya mahakama ambayo hayakuwa kwa manufaa yake.
Hitimisho
Sheria mpya ya Central Gaming Bill imeonyesha mgawanyiko mkubwa kati ya serikali kuu ya Nigeria na majimbo. Ingawa inalenga kusimamia sekta ya michezo ya kubahatisha kwa njia ya kitaifa, upinzani kutoka kwa wasimamizi wa majimbo na ushahidi wa kuvunja katiba vinaonyesha hatari kubwa za kisheria na kiutendaji.
Hatima ya sekta hii inategemea mazingira mapya ya kisiasa na jinsi pande tofauti zitakavyoweza kufikia mwafaka kati ya masuala ya kisheria na maslahi ya kiuchumi ya nchi.
